| START | TWOJE KONTO | O FIRMIE | ENGLISH SUMMARY | KONTAKT |
Bioindykatory - sprawdź czy Twój autoklaw działa skutecznie?


Jak przy pomocy testów biologicznych (tzw. bioindykatorów) ocenić skuteczność procesu sterylizacji?


Testy chemiczne a testy biologiczne
Powszechnie stosowane wskaźniki chemiczne nie potwierdzają w 100%, że sterylizator działa prawidłowo. Na podstawie ich wskazań nie można oceniać skuteczności procesu ani tym bardziej wykonać walidacji. Wskaźniki chemiczne z uwagi na wygodę (natychmiastowy odczyt bez potrzeby inkubacji) stosuje się pomocniczo. Samoprzylepne taśmy zmieniające kolor w żaden sposób nie informują czy parametry sterylizacji były zbliżone do zadanych. Służą one tylko do znakowania wsadu aby można było odróżnić produkty, które były w autoklawie od produktów przygotowanych do sterylizacji (kolor taśmy zmienia się pod wpływem wyższej ale nie określonej konkretnie temperatury i wilgoci). Do codziennej obserwacji i oceny procesu sterylizacji dopuszczalne jest wprawdzie używanie chemicznych testów wieloparametrowych TST (od: Time-Steam-Temperature) ale można je stosować pod warunkiem, że autoklaw przeszedł odpowiednią kwalifikację (walidację) z użyciem testów biologicznych oraz jeżeli jest regularnie sprawdzany przy pomocy tych bioindykatorów (np. raz w tygodniu). Testów biologicznych należy też użyć natychmiast gdy zachodzi podejrzenie, że parametry procesu mogą odbiegać od zadanych (niejednoznaczne wskazania testów chemicznych, awaria autoklawu, zmiana wzoru załadunku, zmiana parametrów procesu, itp.).

Jaki rodzaj testu biologicznego wybrać?
Potwierdzenie skuteczności działania autoklawu można uzyskać jedynie za pomocą odpowiednio dobranych i właściwie rozmieszczonych wskaźników biologicznych. W zależności od rodzaju sterylizowanego wsadu należy użyć odpowiedniego typu bioindykatora:
       - do oceny skuteczności sterylizacji płynów przeznaczone są tzw. testy zawiesinowe

W testach zawiesinowych spory termofilnych bakterii wskaźnikowych są zawieszone w płynnej pożywce i zamknięte w hermetycznej ampułce. Ampułkę umieszcza się w geometrycznym środku naczyń ze sterylizowanymi płynami czyli tam, gdzie temperatura sterylizacji jest osiągana najpóźniej. Jeżeli w tym miejscu zawiesina nagrzeje się do określonej temperatury i utrzyma w odpowiednio długim czasie materiał biologiczny znajdujący się wewnątrz ampułki powinien ulec inaktywacji. (oferta handlowa testów zawiesinowych >)

      - do oceny skuteczności sterylizacji ciał stałych (sterylizacja powierzchniowa) przeznaczone są tzw. testy bibułowe

W testach bibułowych spory bakterii wskaźnikowych naniesione są na powierzchnię paska bibuły. Sterylizacja ciał stałych w przeciwieństwie do sterylizacji płynów wymaga dokładnej penetracji parą wodną wszystkich przeznaczonych do sterylizacji powierzchni. Testy rozmieszcza się więc w miejscach, do których para wodna ma najtrudniejszy dostęp. Są to najczęściej głębokie przestrzenie, w których zalega duża ilość powietrza (np. dno worka z odpadami, wnętrze pudełka z końcówkami do pipet, dno pustej butelki, środek długiego węża itp.). Jeżeli autoklaw posiada sprawny system odpowietrzania wsadu (tzw. system próżni frakcjonowanej) powietrze zostanie wyssane z tych zakamarków i zastąpione parą wodną. Jeśli para wodna o określonej temperaturze i przez odpowiednio długi czas będzie oddziaływać na powierzchnię bibuły, na którą naniesione są spory termofilnych drobnoustrojów powinno dojść do inaktywacji materiału biologicznego. (oferta handlowa testów bibułowych: bibułowe klasyczne >, bibułowe z pożywką i kapturkiem utrudniającym penetrację pary >)


Gdzie rozmieścić bioindykatory i w jakiej ilości?
We wnętrzu wsadu poddawanego sterylizacji często panują inne warunki niż w komorze, na półce obok wsadu (np. przy niewłaściwym odpowietrzaniu). W celu sprawdzenia czy w komorze sterylizatora oraz we wszystkich przestrzeniach wsadu panują jednolite warunki bardzo istotne jest właściwe rozmieszczenie bioindykatorów. Testy należy umieszczać wewnątrz sterylizowanych produktów (w kolbach z płynem, na dnie pudełek z końcówkami do pipet, na różnych poziomach worka z odpadami, we wnętrzu pustych butelek, w pakietach z tekstyliami itp.). Produkty z włożonymi do ich wnętrza bioindykatorami należy rozmieścić na wszystkich poziomach komory sterylizatora (na każdej półce), w różnych miejscach (geometryczny środek półki, przy drzwiach, z tyłu i po bokach). Ilość użytych testów jest uzależniona od wielkości sterylizatora. Do powszechnie stosowanych autoklawów laboratoryjnych o pojemnościach od 50 do 150 litrów powinno się wkładać co najmniej 6-8 testów w celu sprawdzenia, czy proces zachodzi prawidłowo w różnych miejscach w komorze.

Co jeszcze jest istotne przy ocenie skuteczności procesu sterylizacji?
Równie ważnym jak wybór odpowiedniego rodzaju testu (zawiesinowy, bibułowy) jest logiczny dobór mikroorganizmów wskaźnikowych wykorzystanych do danej serii testów. Każda partia (LOT) bioindykatorów powinna być opisana załączonym do niej certyfikatem analizy, gdzie producent szczegółowo podaje cechy wykorzystanych w tej partii drobnoustrojów. Należy zwrócić uwagę na następujące dane:
- rodzaj użytych w danym teście drobnoustrojów (np. ATCC7953),
- skażenie wstępne (ilość CFU – jednostek tworzących kolonie / próbkę),
- decymalny czas redukcji w określonej temperaturze – D,
- współczynnik ciepłoodporności – Z,
- letalność, czas przetrwania (F0/survival time), czas śmierci (F0/killing time) w określonych temperaturach.
Należy logicznie dobrać właściwości organizmów wskaźnikowych tak aby odpowiadały najgorszemu potencjalnemu skażeniu sterylizowanych przedmiotów lub płynów a raczej przewyższały je (tzw. overkill). Z tego punktu widzenia istotne jest dobranie testu o właściwym skażeniu wstępnym (CFU = log4, log5 lub log 6) i o odpowiedniej ciepłooporności organizmów wskaźnikowych - tak aby nie ulegały one inaktywacji wcześniej niż organizmy, którymi w rzeczywistości może być skażony wsad oraz tak aby nie mogły one przetrwać określonych warunków sterylizacji.

Najczęściej popełniane błędy przy doborze testów
1) Stosowanie testów chemicznych zamiast bioindykatorów - testy chemiczne mogą być stosowane pomocniczo ale pod warunkiem, że proces sterylizacji  jest regularnie (np. raz w tygodniu) kontrolowany przy użyciu wskaźników biologicznych,
2) Umieszczanie bioindykatorów na półce sterylizatora zamiast wewnątrz sterylizowanego wsadu,
3) Stosowanie testów bibułowych do kontroli sterylizacji cieczy. Zanurzanie bibuły ze sporami w roztworze pożywki powoduje wymycie materiału biologicznego z powierzchni testu oraz jego znaczne rozcieńczenie. W takich warunkach wysterylizowanie materiału biologicznego jest bardzo łatwe do uzyskania a wyniki posiewów z pasków testowych nie są w żaden sposób wiarygodne. Uwaga: dość powszechnym błędem jest wykorzystywanie bibułkowych krążków do kontroli skuteczności procesów sterylizacji płynów (np. podłoży mikrobiologicznych.
4) Stosowanie ampułkowych testów zawiesinowych do kontroli skuteczności sterylizacji ciał stałych, gdzie należy sprawdzić czy dochodzi do właściwej penetracji powierzchni tych przedmiotów parą wodną. Ampułki z testem zawiesinowym są hermetycznie zamknięte, płyn z zawiesiną może ulec sterylizacji po osiągnięciu właściwej temperatury nawet przy złym odpowietrzeniu wsadu i braku penetracji pary a więc wynik takiego badania nie jest wiarygodny.
5) Stosowanie bioindykatorów o niewłaściwym lub nieznanym skażeniu wstępnym i nieznanych (nie opisanych w certyfikacie analizy) właściwościach drobnoustrojów wykorzystanych do produkcji takich bioindykatorów (nieznana ilość CFU, nieznane D, Z, F0)

Podsumowanie

  1. Przy wyborze bioindykatorów należy brać pod uwagę przede wszystkim: właściwy rodzaj testu pod kątem jego przeznaczenia (zawiesinowy – do płynów, bibułowy do ciał stałych), rodzaj materiału biologicznego użytego w teście, skażenie wstępne próbek testowych (CFU) i ciepłooporność organizmów wykorzystanych w danej serii (D, Z, F0). Wszystkie dane dotyczące właściwości drobnoustrojów użytych w teście powinny być opisane na załączonym do danej partii produkcyjnej certyfikacie analizy, z określoną dodatkowo datą ważności tej partii.
  2. Testy należy umieszczać we wnętrzu przedmiotów stanowiących wzór załadunku. Przedmioty stanowiące wzór załadunku wraz z włożonymi do ich wnętrza bioindykatorami należy rozmieścić w kilku punktach na różnych poziomach komory sterylizatora.
  3. Nie należy zastępować testów biologicznych testami chemicznymi przy okresowej kontroli skuteczności pracy sterylizatora oraz przy walidacji.
  4. Regularne sprawdzanie autoklawu za pomocą bioindykatorów (np. raz w tygodniu) jest bardzo ważne i stanowi element dobrej praktyki laboratoryjnej. W przypadku sterylizacji produktów farmaceutycznych lub wyrobów medycznych kontrola powinna być prowadzona w każdym cyklu produkcyjnym.


Wrazie pytań związanych z odpowiednim doborem bioindykatorów do kontroli procesów sterylizacji prowadzonych w Pańswa firmie / instytucji prosimy o kontakt: Tomasz Marasek - tel. 606 519 734, tomek@deville.com.pl


Jako firma specjalizujaca się w zagadnieniach związanych z zagadnieniami sterylizacji i walidacji tych procesów oferujemy między innymi:
• wskaźniki biologiczne do kontroli skuteczności sterylizacji płynów,
• wskaźniki biologiczne do kontroli skuteczności sterylizacji ciał stałych (narzędzia laboratoryjne, puste naczynia, odpady w workach itp.),
• wskaźniki chemiczne do wstępnej kontroli skuteczności sterylizacji,
• taśmy zmieniające kolor do  oznaczania sterylizowanych wsadów w celu odróżnienia produktów, które przeszły cykl sterylizacji od produktów przygotowanych do włożenia do autoklawu,
• specjalistyczne bioindykatory do kontroli skuteczności sterylizacji produktów farmaceutycznych i wyrobów medycznych,
• przewodowe i bezprzewodowe urządzenia pomiarowe do rejestracji parametrów sterylizacji (czas, ciśnienie, temperatura).

Więcej informacji o oferowanych produktach (wskaźniki biologiczne >>>, urządzenia pomiarowe >>>)

  

Ponadto posiadając wieloletnie doświadczenia i najwyższej klasy sprzęt pomiarowy wykonujemy usługowo pomiary walidacyjne. Na podstawie pomiarów dostarczamy naszym klientom pełną dokumentację IQ, OQ, PQ >>>. Organizujemy również szkolenia i seminaria na temat zasad prawidłowej sterylizacji oraz walidacji procesów termicznych >>>.





wsteczstartdo góry